DSÖ Uyardı: Şistozomiyaz Parazitleri Evrim Geçiriyor, Yayılım Genişliyor

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), şistozomiyaz hastalığına yol açan parazitlerin evrim geçirerek farklı iklim ve coğrafyalarda yaşamaya uyum sağladığını duyurdu. Tatlı sularda bulunan bu parazitler, cilt yoluyla insan vücuduna girerek kan dolaşımına karışıyor; karaciğer, akciğer ve cinsel organlara yerleşerek uzun süre fark edilmeden kalabiliyor. DSÖ verilerine göre her yıl dünya genelinde yaklaşık 250 milyon kişi şistozomiyaz nedeniyle tedavi altına alınıyor. Hastalık en sık, paraziti taşıyan salyangozların yoğun olduğu Afrika ülkelerinde görülse de artık yalnızca bu kıtayla sınırlı değil. 78 Ülkede Bulaş Kayda Geçti Çin, Venezuela ve Endonezya’nın da dahil olduğu 78 ülkede şistozomiyaz vakaları raporlandı. Türkiye’de ise şimdiye kadar sadece yurt dışı kaynaklı vakalar tespit edildi. Ancak DSÖ, parazitin yeni çevresel koşullara uyum sağlamasının gelecekte yerel bulaş riskini artırabileceğine dikkat çekiyor. Bu değerlendirme, “Dünya Göz Ardı Edilen Tropik Hastalıklar Günü” kapsamında paylaşıldı. Gün, dünya genelinde yaklaşık 1 milyar insanı etkileyen ancak yeterince gündeme gelmeyen bulaşıcı hastalıklara dikkat çekmeyi amaçlıyor. Cinsel Organlara Yerleşebilen Parazit Nasıl Bulaşıyor? Şistozomiyaz, parazit larvalarıyla kirlenmiş tatlı sularla temas sonucu insanlara ve hayvanlara bulaşıyor. Deriyi geçerek vücuda giren larvalar, damar içinde gelişimini sürdürüyor. Dişi parazitlerin bıraktığı yumurtaların bir bölümü idrar ve dışkıyla atılırken, bir kısmı vücutta kalarak bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesine neden oluyor. Bu durum, zamanla doku hasarına ve organ yetmezliğine yol açabiliyor. Yumurtaların cinsel organlarda birikmesi halinde “üriner şistozomiyaz” adı verilen tablo ortaya çıkıyor. Bu hastalık ağrıya, kanser riskine ve ileri vakalarda ölüme kadar uzanan ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Tanı Gecikiyor, Risk Artıyor Son araştırmalar, evrimleşmiş melez parazit türlerinin özellikle cinsel organları etkilediğini ve klasik tanı testleriyle saptanmasının zorlaştığını gösteriyor. Yumurtaların mikroskopta tipik görünümü sergilememesi ve belirtilerin cinsel yolla bulaşan hastalıklarla karıştırılması, tanıyı geciktiriyor. Tedavi edilmeyen üriner şistozomiyaz; genital lezyonlar, kısırlık ve HIV bulaşma riskinde artışa neden olabiliyor. Avrupa’da da Vaka ve Salgınlar Görüldü Bilim insanları, iklim değişikliği ve artan uluslararası seyahatlerin parazitin yayılımını hızlandırdığı görüşünde. Son yıllarda Avrupa’nın güneyinde melez parazitlerin yol açtığı salgınlar rapor edildi. DSÖ yetkilileri, şistozomiyazın artık küresel ölçekte bir halk sağlığı tehdidi haline geldiğini vurguluyor. Küresel mücadele programları sayesinde hastalık vakaları 2006–2024 yılları arasında yüzde 60 oranında azaldı. Ancak DSÖ verilerine göre, 2018–2023 döneminde göz ardı edilen tropik hastalıklarla mücadele için ayrılan uluslararası finansman yüzde 41 oranında düştü.